Onderzoek naar oorlogsmunitie bij begraafplaats Tomakker
In 2025 heeft Heijmans Infra – in opdracht van de gemeente Nuenen - geofysisch onderzoek gedaan bij de begraafplaats aan de Tomakker in Nuenen. Doel van dit onderzoek was ontdekken wat er onder de grond verborgen ligt, zonder de bodem open te maken. Dit onderzoek is gedaan om in de toekomst het erfgoed beter tot zijn recht te laten komen. Het onderzoek is goed verlopen en de resultaten worden verwerkt in een rapport over de begraafplaats.
Na dit onderzoek heeft de gemeente van een historicus een bericht ontvangen over de mogelijke aanwezigheid van oorlogsmunitie in de bodem van het perceel bij de begraafplaats Oude Toren. De toegestuurde documentatie wijst op de mogelijke aanwezigheid van ingegraven munitie uit de Tweede Wereldoorlog.
Als gemeente hebben we dit bericht zeer serieus in behandeling genomen. We hebben advies gevraagd aan diverse deskundigen, zoals de politie en Heijmans Infra. Samen hebben we alle mogelijke risico’s in beeld gebracht. De conclusie is dat er nader onderzoek in de grond en eventueel ruiming van aanwezig materiaal nodig is. Dit is nodig om risico’s voor omwonenden, bezoekers en toekomstige werkzaamheden uit te sluiten. Veiligheid staat altijd voorop.
Update 10 september 2026: menselijke botresten aan de oppervlakte
Onlangs heeft de gemeente een melding ontvangen over de vondst van menselijk botmateriaal op het terrein van de voormalige begraafplaats. Naar aanleiding van deze melding hebben we het terrein nader onderzocht. Op het terrein zijn momenteel veel mollen actief. Zij werken grond uit diepere lagen naar de oppervlakte. Daarbij is inderdaad botmateriaal bovengronds komen te liggen. Omdat het om een voormalige begraafplaats gaat, gaan wij hier zorgvuldig en respectvol mee om.
Terrein afgesloten met hekken
Om te voorkomen dat bezoekers of spelende kinderen in aanraking komen met botmateriaal, is het terrein uit voorzorg weer met hekken afgesloten. De hekken blijven voorlopig staan, totdat een passende en duurzame oplossing is uitgevoerd. De hekken zijn uitsluitend geplaatst vanwege het botmateriaal dat door de activiteit van mollen aan de oppervlakte kan komen. Er is op dit moment geen sprake van gevaar voor omwonenden. De afsluiting is een voorzorgsmaatregel om het terrein te beschermen, contact met botmateriaal te voorkomen en respectvol om te gaan met de menselijke resten die hier begraven liggen.
Resultaten onderzoek
Op de voormalige begraafplaats heeft in juni 2026 onderzoek naar mogelijke oorlogsmunitie plaatsgevonden. Er is tijdens dit onderzoek geen oorlogsmunitie of sporen daarvan gevonden in het onderzochte gebied. Wel zijn er tijdens de werkzaamheden archeologische vondsten gedaan. Daarbij zijn onder andere veel zeer oude graven aangetroffen buiten de hekken van de huidige begraafplaats. Ook zijn resten gevonden van de voormalige kerk en de vroegere muur rond het kerkhof. Het archeologisch onderzoeksrapport kunt u hier downloaden:
Download archeologisch onderzoeksrapport (pdf)
Uit het onderzoek blijkt dat sommige menselijke resten zeer oppervlakkig in de bodem aanwezig zijn. Daardoor kunnen bodemactiviteiten, zoals het graven door mollen, ertoe leiden dat botmateriaal aan de oppervlakte terechtkomt. Dit lijkt nu het geval te zijn.
Hoe nu verder?
Als gemeente willen we hier natuurlijk zorgvuldig mee om gaan en denken we na over een passende oplossing. De aanwezigheid van menselijke resten vraagt niet alleen om een praktische oplossing, maar ook om een zorgvuldige ethische afweging. Het gaat om mensen die lang geleden op deze plek zijn begraven. Daarom staan respect voor de overledenen en het zoveel mogelijk bewaren van hun grafrust voorop. Ook bij de keuze voor een definitieve oplossing wordt zorgvuldig afgewogen hoe het terrein kan worden beschermd zonder de aanwezige graven en menselijke resten onnodig te verstoren. Daarom bekijken we samen met deskundigen welke maatregelen technisch haalbaar, duurzaam en ethisch verantwoord zijn. Daarbij kijken we niet alleen naar een oplossing voor de huidige situatie, maar ook naar de bescherming en toekomstige inrichting van het gehele gebied. Het archeologische rapport dat is gemaakt naar aanleiding van het onderzoek geeft hiervoor enkele suggesties. Zolang hierover nog geen definitief besluit is genomen en de noodzakelijke maatregelen nog niet zijn uitgevoerd, blijft het terrein afgesloten.
Botmateriaal gevonden?
Treft u in of rond het afgesloten gebied materiaal aan waarvan u vermoedt dat het botmateriaal is? Raak dit dan niet aan en neem contact op met de gemeente via m.stolk@nuenen.nl. Wij zorgen ervoor dat de botresten op een respectvolle manier worden herbegraven.
Zodra er meer duidelijkheid is over de gekozen maatregelen en de planning, vermelden wij dit op deze webpagina.
Update 18 juni 2026 - onderzoek afgerond: geen oorlogsmunitie aangetroffen
De onderzoekswerkzaamheden zijn afgerond. Heijmans heeft geen oorlogsmunitie of sporen daarvan gevonden in het onderzochte gebied. Wel zijn er tijdens de werkzaamheden archeologische vondsten gedaan, waaronder delen van de oude muur van de begraafplaats en kerk.
Heijmans gaat nu een rapport opstellen met alle bevindingen van het onderzoek naar munitie. Als dit rapport er is, kunnen we meer gedetailleerde informatie delen. Informatie over de archeologische vondsten volgt zodra daarover meer in kaart is gebracht.
Terugblik onderzoek oorlogsmunitie: wat hebben we gedaan?
We hebben onderzoek laten doen door Heijmans Infra om zeker te weten of er daadwerkelijk oorlogsmunitie in de grond zit. Op maandag 1 juni 2026 startte het onderzoek. Het onderzoeksgebied werd allereerst afgesloten met een hekwerk. Heijmans heeft aan de hand van de resultaten van het eerdere onderzoek de grond heel voorzichtig afgegraven. Tijdens het onderzoek waren er ook twee archeologen aanwezig om archeologische waarden te beschermen.
Vragen en antwoorden
Waarom denken jullie dat er oorlogsmunitie in de bodem zit?
Na het geofysisch onderzoek van 2025 heeft de gemeente van een historicus een bericht ontvangen dat er mogelijk oorlogsmunitie in de bodem van het perceel bij de begraafplaats Oude Toren aanwezig is. De toegestuurde documentatie wijst op de mogelijke aanwezigheid van ingegraven munitie uit de Tweede Wereldoorlog. Het betreffende document is een proces verbaal uit 1943 van de marechaussee, ondertekend door de toenmalige burgemeester van de gemeente Nuenen.
Wat houdt het onderzoek in?
Heijmans Infra gaat onderzoek doen om zeker te weten of er daadwerkelijk oorlogsmunitie in de grond zit. Op maandag 1 juni 2026 start het onderzoek. We verwachten dat het onderzoek 5 tot maximaal 14 dagen duurt, afhankelijk van de resultaten. Het onderzoeksgebied wordt allereerst afgesloten met een hekwerk. Heijmans gaat aan de hand van de resultaten van het eerdere onderzoek de grond heel voorzichtig afgraven (laagsgewijs ontgraven). Ze gebruiken hiervoor een midi rupskraan.
Tijdens het onderzoek is er ook een archeoloog aanwezig om archeologische waarden te beschermen.
Wat gebeurt er als er daadwerkelijk oorlogsmunitie wordt gevonden?
Zodra er tijdens het graven iets ontdekt wordt dat lijkt op oorlogsresten, schakelt Heijmans direct de politie en de Explosieven Opruimingsdienst (EOD) in. De EOD neemt het hele proces dan over.
De politie en EOD zijn hierin zeer ervaren en werken volgens strenge veiligheidseisen, waarbij uiteraard de eigen veiligheid en de veiligheid voor de omgeving voorop staan.
Als het vanwege veiligheid nodig is om (een deel van) het gebied te ontruimen, dan zorgt de politie voor de nodige maatregelen en informatievoorziening naar de omgeving.
Op welke plekken wordt er precies gegraven?
De locaties waar gegraven gaat worden, zijn de blauwe en rode stippen. Dit betreft dus niet de huidige begraafplaats. Heijmans start met het onderzoek en de graafwerkzaamheden in het meest zuidelijke deel van het perceel.
